KKTC'de çim işinde zamanlama neden kritik?
Kıbrıs'ta çim alanı kurmak, ılıman iklimli ülkelerdeki kadar kolay değildir. Uzun, sıcak ve kurak yaz, yeni çimlenmiş ya da yeni serilmiş bir çim için ciddi bir sınavdır. Kışın ise yağışlar ve daha düşük sıcaklıklar bazı çim türlerinin büyümesini yavaşlatır. Bu nedenle 'ne zaman' sorusunun cevabı, 'hangi çim' sorusundan ayrı düşünülemez.
Genel kural şudur: çim, kendi büyüme döneminin başında kurulursa en iyi sonucu verir. Sıcak iklim çimleri toprak ısındığında hızla gelişir, serin iklim çimleri ise ılık ve serin aylarda daha iyi performans gösterir. KKTC'de çim alanı kurarken önce kullanım amacı ve su imkânı netleştirilmeli, sonra tür ve zaman seçilmelidir.
Sıcak iklim çim türleri: kısa tanıtım
Akdeniz ve benzeri sıcak iklimlerde yaygın olarak sıcak iklim çimleri tercih edilir. Bu türler yaz sıcağına ve kuraklığa, serin iklim karışımlarına göre genellikle daha iyi dayanır. Buna karşılık kışın büyümeleri yavaşlar ve bir kısmı soğuk dönemde rengini kaybederek sarımtırak kahverengiye döner; bu bir hastalık değil, doğal kış dinlenmesidir.
- Bermuda çimi: Sıcağa, güneşe ve yoğun kullanıma çok dayanıklıdır, hızlı yayılır ve kendini çabuk onarır. Gölgeyi sevmez. Kışın rengi açılabilir. Yayılma eğilimi nedeniyle çiçek tarhlarına kaçmaması için kenar bordürü faydalıdır.
- Paspalum: İnce ve parlak yapraklı, tuzluluğa toleransı yüksek bir türdür. Bu özelliği nedeniyle sahil bölgelerinde ve tuzlu kuyu suyu kullanılan bahçelerde sıkça düşünülür. Çoğunlukla rulo veya sürgünle kurulur.
- Zoysia: Yavaş büyür, yoğun ve halı gibi bir yüzey oluşturur. Biçim ihtiyacı görece azdır ve bermudaya göre biraz daha fazla gölgeye tolerans gösterebilir. Yavaş gelişimi nedeniyle kurulumu ve hasar sonrası toparlanması daha uzun sürer.
- Serin iklim karışımları (kamışsı yumak, çim çayırı vb.): Yıl boyu yeşil görünüm sunar ancak KKTC yazında belirgin şekilde daha fazla su ister ve sıcak stresine girebilir. Yarı gölge alanlarda ya da su imkânı bol yerlerde değerlendirilebilir.
Tohumla çim ne zaman ekilir?
Sıcak iklim çimi tohumları, toprak yeterince ısındığında çimlenir. KKTC'de bu genellikle ilkbaharın ortasından yaz başına kadar olan döneme denk gelir. Nisan ve mayıs, çoğu yıl için iyi bir aralıktır: toprak ısınmıştır ama yaz sıcağı henüz zirvede değildir, genç çim kavurucu günler başlamadan kök geliştirme fırsatı bulur.
Serin iklim karışımları için ise en uygun zaman, yaz sıcaklarının kırıldığı sonbahardır. Ekim ayı çoğu zaman idealdir; çim sonbahar ve kış boyunca yerleşir, ilkbaharda güçlenir. Ancak bu çimlerin ilk yazı atlatması için dikkatli sulama gerekir.
Yaz ortasında tohum ekmek mümkündür ama zordur. Toprak yüzeyi çok çabuk kurur, tohumların çimlenmesi için gün içinde birden fazla kısa sulama gerekebilir ve kayıp riski artar.
Rulo çim ne zaman serilir?
Rulo çimin en büyük avantajı, hazır bir yüzeyi kısa sürede kurmasıdır. Yeterli sulama sağlandığında yılın büyük bölümünde serilebilir. Yine de en rahat dönemler ilkbahar ve sonbahardır; bu aylarda hava ılımandır, çimin kök salması hızlıdır ve su ihtiyacı yaza göre daha azdır.
Yaz aylarında rulo çim serilecekse iş planlaması çok önemlidir. Rulolar sıcakta uzun süre bekletilmemeli, geldiği gün serilmeli ve hemen sulanmalıdır. Serim işi mümkünse sabah erken ya da akşamüstü yapılmalı, ilk haftalarda toprak sürekli nemli tutulmalıdır. Kışın ise sıcak iklim türleri dinlenmede olduğu için kök tutma yavaşlar; serim yapılabilir ama çimin tam yerleşmesi ilkbaharı bulabilir.
Başarılı bir çim için toprak hazırlığı
Hangi yöntemi seçerseniz seçin, çimin kalitesini belirleyen en önemli adım toprak hazırlığıdır. Özellikle yeni yapılmış evlerde, bahçe toprağının altında inşaat artığı, beton parçaları ve sıkışmış dolgu bulunması çok yaygındır. Bu durumda çim ilk başta güzel görünse de kökler derine inemez ve yaz geldiğinde lekeler oluşur.
Toprak hazırlığı sırasında toprağın yapısına da dikkat edin. Ağır ve killi topraklarda su yüzeyde birikip çimin köklerini boğabilir; kumlu topraklarda ise su çok hızlı süzülür ve çim sık sulama ister. Her iki durumda da organik madde eklemek toprağın dengesini iyileştirir. Rulo çim serilecekse, rulo kalınlığı hesaba katılarak tesviye yüzeyi yürüyüş yolları ve bordürlerin biraz altında bırakılmalıdır.
- Alanı taş, moloz, eski kök ve yabani otlardan temizleyin.
- Sıkışmış toprağı gevşetin; gerekirse kaliteli bahçe toprağı ve organik madde ekleyin.
- Yüzeyi, suyun göllenmeyeceği şekilde hafif eğimli ve düzgün tesviye edin.
- Sulama sistemini çim serilmeden önce kurun; sonradan boru döşemek çimi bozar.
- Tesviye sonrası toprağı hafifçe bastırarak çökmeleri önceden giderin.
İlk haftalarda sulama ve bakım
Yeni serilmiş rulo çim ya da yeni çimlenen tohum, ilk haftalarda en hassas dönemini geçirir. Bu sürede amaç, kökler toprağa tutunana kadar yüzeyi ve rulo altını nemli tutmaktır. Kökler geliştikçe sulama sıklığı azaltılır ve her sulamada daha fazla su verilerek köklerin derine inmesi teşvik edilir.
Rulo çimin tutup tutmadığını anlamak için bir köşesini hafifçe kaldırmayı deneyebilirsiniz; direnç hissediyorsanız kökler toprağa tutunmaya başlamıştır. Bu aşamaya kadar alan üzerinde yoğun yürümekten kaçınmak gerekir.
- Sulamayı sabah erken saatlerde yapın; öğle sıcağında buharlaşma çok yüksektir.
- Akşam geç saatte sürekli sulama, yaprakların gece boyunca ıslak kalmasına ve mantar sorunlarına zemin hazırlayabilir.
- İlk biçimi çim yeterince boylanıp kök tuttuktan sonra, keskin bıçakla ve hafif yapın.
- Gübrelemeyi çimin aktif büyüme döneminde, dengeli ve ölçülü yapın; aşırı gübre yaz sıcağında yanıklara yol açabilir.
Yerleşmiş çimin mevsimsel bakımı
Çim yerleştikten sonra KKTC'deki temel mücadele, yaz aylarında suyu verimli kullanmaktır. Sık ve yüzeysel sulama yerine daha seyrek ama derin sulama, kökleri güçlendirir. Otomatik sulama sistemlerinde mevsime göre program değiştirmek, yazın artırıp kışın yağışa göre azaltmak ya da kapatmak ciddi su tasarrufu sağlar.
Biçim yüksekliği türe göre değişir; bermuda ve paspalum genellikle daha kısa, serin iklim çimleri daha uzun biçilmeyi sever. Yaz sıcağında biçim yüksekliğini biraz artırmak toprağı gölgeler ve çimin strese girmesini azaltır. Kışın bermuda gibi türlerin sararması istenmiyorsa, sonbaharda üzerine serin iklim çimi tohumu ekme (üst tohumlama) yöntemi bazı bahçelerde uygulanır; ancak bu ek su ve bakım anlamına gelir.
- Yaz aylarında sararan lekeler görürseniz önce sulama başlıklarının eşit dağıtıp dağıtmadığını kontrol edin; sorunların önemli bir kısmı yetersiz kapsama alanından kaynaklanır.
Bahçenize hangi çim uygun?
Doğru çim; güneş alma süresine, su kaynağınızın miktarına ve kalitesine, alanın ne kadar kullanılacağına ve bakıma ayırabileceğiniz zamana göre değişir. Sahil kenarında tuzlu kuyu suyu kullanan bir bahçeyle Lefkoşa'da şebeke suyu kullanan bir bahçe için öneri farklı olabilir. Arıca Peyzaj, KKTC genelinde ücretsiz keşifle alanınızı yerinde değerlendirir; toprak hazırlığından rulo çim serimine ve sulama sistemine kadar size uygun çözümü birlikte belirleyebilirsiniz.